[Sa Ekonomiyang Ito] Ubenomics: Kaya ba nating masabayan ang ube craze?

Ang Pilipinas ay nakakaranas ng hindi pangkaraniwang pagtaas sa pandaigdigang demand para sa ube, isang makulay na purple yam. Ang mga kamakailang ulat ay nagpapakita na ang mga export ng ube ay lumampas sa $3 milyon noong 2025, higit sa doble ng mga numero ng nakaraang taon.

Pag-unawa sa Ube Craze

Ang lumalaking craze na ito ay inihalintulad sa nakaraang boom ng matcha, kung saan ang mga pandaigdigang merkado sa US, UK, at Japan ay sabik na yakapin ang mga produktong may lasa ng ube. Gayunpaman, ang celebrity chef na si Erwan Heussaff ay nagtaas ng mga alalahanin tungkol sa paghigpit ng suplay at sinasabing katiwalian na nakakaapekto sa lokal na produksyon.

Ang isyu ay hindi isang misteryosong kakulangan; ito ay isang tuwirang problema sa suplay at demand. (cite: Erwan Heussaff, Celebrity Chef)

• Tumaas na demand sa export para sa ube
• Mga alalahanin tungkol sa isyu ng supply chain
• Potensyal na kompetisyon mula sa Vietnam

Ang oras na kinakailangan upang itanim ang ube—mga 8 hanggang 10 buwan—ay nagiging hamon para sa mga magsasaka na mabilis na tumugon sa biglaang pandaigdigang mga uso. Habang tumataas ang demand, natural na tumataas ang mga presyo, na nagpapahiwatig ng kakulangan.

Habang ang tumataas na presyo ay maaaring makabuti sa mga nagbebenta, karamihan sa mga pinansyal na kita ay nahuhuli ng mga middlemen, na nag-iiwan sa mga lokal na magsasaka ng minimal na kita. Para sa marami, ang ube ay isang pangalawang ani, na mas mababa ang kita kumpara sa mga tradisyunal na cash crop tulad ng bigas at tubo.

Noong 2025, ang produksyon ng ube ay bumaba ng 6.7% dahil sa nabawasang mga lugar ng pagtatanim. Ang sitwasyong ito ay nagpapakita ng pangangailangan para sa mas matibay na suporta sa agrikultura mula sa Department of Agriculture, na kasalukuyang nagbibigay-priyoridad sa bigas kaysa sa mga minor crops tulad ng ube.

Pag-navigate sa Kompetitibong Tanawin

Ang Pilipinas ay humaharap sa tumataas na kompetisyon, lalo na mula sa Vietnam, na naghahanda na i-export ang kanilang bersyon ng ube, na kilala bilang Ben Ke. Kung makakuha ang Vietnam ng proteksyon sa geographical indication, maaaring maapektuhan ang pagiging natatangi ng ube ng Pilipinas.

Upang samantalahin ang ube craze, dapat palakasin ng Pilipinas ang kanyang pandaigdigang value chain, na nakatuon hindi lamang sa hilaw na ube kundi pati na rin sa mga high-value na processed products tulad ng ube paste at powder.

Ang pananaliksik at pag-unlad ay may mahalagang papel. May mga pagsisikap na isinasagawa upang makabuo ng mga pinabuting uri ng ube at tuklasin ang mga makabagong teknolohiya sa pagtatanim, bagaman ang mga inisyatibong ito ay nangangailangan ng oras at pamumuhunan.

Inirekomenda ni Senator Kiko Pangilinan ang pagtaas ng pondo para sa pag-unlad ng ube sa 2027, na kinikilala ang pangangailangan para sa suporta ng gobyerno. Gayunpaman, ang pribadong sektor ay dapat ding gampanan ang isang makabuluhang papel sa pagtiyak ng paglago ng industriya.

Ang pag-secure ng approval para sa geographical indication para sa ube ng Pilipinas ay mahalaga upang protektahan ang pagkakakilanlan at halaga nito sa pandaigdigang merkado. Kung wala ito, ang panganib ng pagkawala ng mga kultural at pang-ekonomiyang benepisyo ng ube sa mga kakumpitensya ay malaki.

Ang ube craze ay maaaring hindi magtagal magpakailanman, at dapat kumilos ang Pilipinas nang mabilis upang maitatag ang sarili bilang isang lider sa pandaigdigang merkado ng ube. Kung hindi, maaari itong magtapos sa isang kwento na pamilyar na pamilyar: isang minamahal na produktong kultural na nakilala sa ibang bansa habang ang mga kita ay unti-unting nawawala.